Stórasta? Litlasta?

Unglingurinn minn er ánægður með að eldast. Með hverju árinu slaknar aðeins á reglunum. Um daginn fóru hann og vinir hans aaaaaleinir á frumsýningu á James Bond mynd. (Reyndar bara á hálfsex sýningu með ströngum fyrirmælum um að koma beint heim á eftir, en samt mikið sport.)

Já, hann er orðinn heilmikið stór og er hamingjusamur og upp með sér yfir því. Oftast.

Um daginn var reyndar matur sem honum líkaði ekki. Honum var nú tjáð að fullorðið fólk þyrfti alltaf að borða það sem væri í matinn. Heyrðist þá hljóð úr horni með dramatískum tilþrifum: "Já, en ég er BARN!" Það þótti nú óknittinu henni fósturmóður hans einkar fyndið.

Svona finnst mér líka Íslenskir ráðamenn tala svolítið núna. Áður en hún Dorritt fann upp langefstastigið og kallaði Ísland stórasta land í heimi voru menn búnir að haga sér einmitt þannig. Allir tilbúnir í að kenna Dönum að versla og Bretum að banka. Þeir sem töluðu um hringamyndun og ofvöxt voru nú bara plebbar. Og litlir fyrir stórasta land í heimi.

En núna, þegar búið að er að skíta á sig og leita þarf ásjár annarra landa erum við allt í einu lítið land. Smáþjóð. Lítilmagnaður litli bróðir og stóru þjóðirnar (sem við reyndar rændum) eru fantar og hrekkjusvín að vilja ekki lána okkur ennþá meiri peninga alveg án þess að við ætlum neitt að reyna að borga þeim aftur það sem við skuldum.

Í fréttunum í gær sagði forsætisráðherra, með tárin í augunum, að hann tryði því ekki að Bretar og Hollendingar ætluðu að fara svona með "litla þjóð."

Ég get ekki að því gert. Í hvert skipti sem menn byrja á litluþjóðarvælinu skammast ég mín fyrir að vera Íslendingur og hrunið í heild sinni vera gott á okkur eftir stórasta hrokakast í heimi.

Eins og ekkert c...

Ég fer að halda að hraðbátur sé búinn að vera lengur með í eyrunum en mig grunaði. Hann hefur um nokkurt skeið verið óttalega svefntruflaður þó hann sé þessi rólegheitadrengur að öðru leyti. Í nótt svaf hann síðan nonnstopp í einhverja 10 tíma. Rumskaði aðeins einu sinni við að vera á hvolfi en hann er með hátt undir höfðalaginu út af eyrnabólgunni og var því kominn með hausinn alvarlega niður brekku. Eftir þennan svakalega nætursvefn hélt ég að hann myndi nú ekki sofa mikið í dag. En hann svaf einnoghálfan tíma fyrir hádegi og virðist ætla að sofa annað eins nú síðdegis. Ég er sumsé búin að endurheimta litla sofandabarnið mitt. Frekar skemmtilegt.

Er líka að leggja lokahönd á lokapróförk af Glettingnum.

Erfitt að nenna að einbeita sér að einhverju jafn hundhrútleiðinlegu og leiðréttingalista þegar maður sér í ritgerð um tragískar hetjur alveg rétt hinumegin við hornið. Djuss bókmenntafræðingur er maður nú orðinn... og hefur gaman af því!

Á niðurleið

Og áður en karl faðir minn yfirgaf skerið lét hann mömmu eyða öllu íslensku lausafé sem hún átti. Hann var nefnilega ekkert viss um að enn yrði sami gjaldmiðill þegar þau kæmu til baka. Þangað til í dag hélt ég að hlutirnir myndu nú ekki gerast svo hratt.

Í Silfrinu í dag komst ég síðan að því að það er hægt að taka einhliða upp annan gjaldmiðil. Og að allar þessari grilljónir sem við erum að fá lánaðar hjá Útlöndum eru til þess að bjarga gengi krónunnar frá því að hrapa restina af leiðinni til helvítis, sem verður líklegra með hverjum deginum að hún geri hvort sem er. Og þá eigum við gjaldmiðil sem gæti farið í gengi eins og... tja... 5000 kall evran OG 6 milljarða Bandaríkjadala í skuld við hina og þessa, ónýtt þjóðarmannorð og alls enga leið út úr neinu.

Meðan Rannsóknarskip og Hraðbátur voru á læknavaktinni í gær gengum við Freigátan um búðina Pier. Hún er riiiiisastór og full af allskyns blínblíng. Freigátan skemmti sér hið besta við að klappa öllum fílum og gíröffum sem hún sá. Í þessari búð eru til fílar og gíraffar til að fullnægja þörfum allra heimila á Vestfjörðum og í Vestur-Húnavatnssýslu. Spurningin er bara, hve mörg heimili á Íslandi telja sig bráðvanta fíla og gíraffa.

Eru þetta kannski vörurnar sem okkur vantar svo ógurlega að við þurfum að taka 6 milljarða Bandaríkjadala lán til að geta haldið áfram að flytja þær inn? Hversu mikið ætli við gætum sparað á því að skera innflutning niður við trog og finna fólkinu sem vinnur við að selja hvert öðru óþarfa eitthvað þarflegra að gera?

Eða er þetta lán einungis og eingöngu til þess að við getum haldið áfram að spila rússneska rússíbanarúllettu með íslensku krónunni? Nú er talað um að kreppan sem Ísland er að lenda í sé verri en sú sem var í Finnlandi. Þar sultu börn alveg heilmikið. Ég get ekki af því gert að ég hef minnstar áhyggjur af því hvort ég get horft áfram á ókeypis sjónvarpsstöð. Eða einhverja sjónvarpsstöð. Eða haft aðgengi að búð sem ég get keypt gíraffastyttu á hæð við tveggja ára barn.

Varríus startaði trendi um að menn játuðu góðærissyndir sínir. Ég drýgði reyndar bara eina en hún er nokkuð stór. Við fjárfestum í íbúð þegar við misstum leiguíbúð 1 fyrir akkúrat tveimur árum síðan. Við hefðu getað (og í ljósi nýjust frétta, hefðum átt) að leigja lengur og safna í útborgun til að sleppa með minna lán. Ef við værum enn í leiguhúsnæði værum við á grænni grein. Hélt ég þangað til í dag.

Fyrir um hálfum mánuði dreymdi mig að við værum á ís. Þar sem ég var, var ísinn ennþá svartur. En einhversstaðar hinumegin var hann farinn að bráðna og komið var í ljós að eldgígur var undir öllu saman. Mín megin var fólk að vonast til að sleppa. En innst inni vissu allir að allur ísinn myndi bráðna og allir myndu hrapa niður í glóandi hraunið. Ég held ekki lengur að neinn sleppi. Ég er skíthrædd við hvað gerist þegar menn kasta krónunni aftur á flot. Og vona að Bretar og Hollendingar haldi áfram að standa sig í því að koma í veg fyrir að við fáum helvítis IMF lánið. Ef hrunið mikla ætti að kenna okkur eitthvað er það að lántökur leysa engan vanda. 

Jón Baldvin kemst skemmtilega að orði þessa dagana. Kallar Sjálfstæðismennina í forsvari "offitusjúklinga" og "merarhjörtu". Skemmtilegt. Sérstaklega þar sem hann kom þeim offitusjúklingum og merarhjörtum til valda með einhverju fylleríissamkomulagi úti í Viðey árið 1991 eftir frægan kosningasigur í sitjandi þriggjaflokkastjórn með Alþýðubandalagi og Framsóknarflokki. Spurning hvað gæti gerst ef hægt væri að brúka Dallas-leið Baggalútsmanna og "vakna" árið 1991 þegar Steingrímur Hermannsson er enn forsætisráðherra. Og kippa Jóni Bala úr umferð.

Yngri Bjólfurinn vildi meina að bruðl almúgans ætti jafnmikla sök á kreppunni og hann sjálfur. Munurinn er bara sá að Bjólfarnir og hinir víkingarnir eru ekki gjaldþrota. Verða ekki gjaldþrota. Eru búnir að hreinsa upp allar sínar skuldir með einum eða öðrum hætti. Munurinn á almúganum sem fengu lánaða  lúftpeninga og toppunum sem stálu alvörupeningunum er alveg skýr. Bjólfarnir, Bónusarnir og allir hinir eru ekki að fara að svelta. Þeir eru með alla milljarðana þjófstolnu einhversstaðar í útlöndum og geta haldið áfram á sínu offitufylleríi. Og þeir skila þeim ALDREI! (Enda var eitthvað af þeim stolið frá Rússlandi, Hollandi og Bretlandi til að byrja með.) 

Ég er að byrja að sjá að maður hefði betur skuldsett sig rækilega í "góðærinu." Notið lúftpeninganna á meðan blekkingarinnar um þá naut við. Líklega erum við öll að fara að éta saman það sem úti frýs. Allt venjulegt fólk er að fara að gjalda fyrir góðærissyndir sínar margfalt og óaflátanlega. Og svo þurfum við að borga einkaþotur Bjólfanna, snekkjur Jónásgeiranna og alla hina peningana sem eru farnir í vitleysu og til útlanda.

Erum við öll á sama báti? Nei. Björgunarbátarnir eru farnir og þeir sem sigldu á ísjakann sitja í þeim. Einn í hverjum. Þeir vilja hafa pláss fyrir ístrurnar og góssið. Og þjóðarskútan sekkur, farið að flæða yfir afturdekkið og rafmagnið er alveg að fara.

Kúala Lúmpúr, aftur í tímann og kreppuspeki.

Nú eru gömlun mín í Kúala Lúmpúr í dag. Á morgun fljúga þau til Hanoi. Þau eru í ævintýraferð um Víetnam og Kambódíu í tilefni þess að hafa verið gift í 40 ár. Brúðkaupsafmælið þeirra verður einmitt daginn eftir að þau koma aftur til landsins en þá eru þau búin að panta ofurmatarboð með öllum barnaskaranum en sú norska verður einmitt á svæðinu þá líka. Þetta finnst okkur stórsniðugt. Þau eiga nú alveg inni hjá okkur að við gefum þeim að éta og við Hugga syss tökum þá kannski æfingaspinn á einhverjum eftirrétti fyrir aðfangadagskvöld.

Pabbi og mamma voru annars að rifja það upp áður en þau fóru að þegar þau voru ung unnu þau í banka. Með pabba og mömmu hennar Svandísar. Þá var sko ekki séns að fá víxil í bankanum sem maður vann í. Og þótti yfirhöfuð ekkert sniðugt að vera að lána fólki peninga. Þau bjuggu í bílskúrnum hjá afa og ömmu á meðan þau byggðu íbúðina sína. Neðri hæð í þríbýli þar sem þau búa ennþá. Einhver lán fengu þau nú að taka á meðan þau voru að byggja en það var fyrir verðtryggingu svo verðbólgan át lánin þeirra á nó tæm og þau stóðust alveg freistinguna að drífa í að taka meiri og hærri lán til að byggja stærra og flottara hús þegar sá fyrir endann á því. Eru því búin að eiga heimili sitt skuldlaust síðan um nítjánhundruðáttatíuogeitthvað og ferðast nú eins og landafjandar um allar trissur og hafa efni á því. 

Heppni? Snilld? Sitt lítið af hvurju, sennilegast.

Svo ólu þau börnin sín upp í aðhaldi og afturhaldssemi í fjármálum og vöruðu stranglega við óþarfalántökum. Þess vegna vorum við öll óttalegir nískuplebbar í góðærinu. Og verðum líklega ekkert mjög gjaldþrota í kreppunni. Heppni og tilviljun? Algjör. Annars á nú alveg eftir að koma í ljós hvar fasteignamarkaðurinn stendur og hvar lánin okkar enda í þessu vaxtabrjálæði. Kannski erum við þegar orðin gjaldþrota. En alveg er ég til í að leigja íbúðina mína af Íbúðalánasjóði eða Landsbankanum eða einhverjum. Verst að vera nýbúin að taka sameignina í gegn og láta mála að utan. Svo framarlega sem ég bý einhversstaðar þarf ég ekkert að eiga húsnæðið mitt. Leigumarkaðurinn á Íslandi hefur bara alltaf verið alveg á pari við, ef ekki dýrari, heldur en það er að borga af húsnæðislánum fyrir húsnæði af svipaðri stærð. Kannski breytist það núna þegar offramboð er orðið á húsnæði allsstaðar. Það væri nú mikið gott og vel.

Annars þurfti að gera hlé í þessari vangaveltu miðri. Hraðbátur er búinn að vera lasinn og hefur eitthvað verið að toga í eyrun á sér svo við ákváðum að skreppa með hann á læknavaktina, svona til öryggis. Og drengur greindist með bullandi eyrnabólgu í báðum eyrum og er kominn á pensillín. Freigáta er með astmakvef og er á pústi. Smábátur er með plástur á stórutánni. Gerði í síðustu viku heiðarlega tilraun til að feta í blóði drifin fótspor Rannsóknarskips frá sumrinu og rífa af sér tánögl í einhverjum íþróttum. Slapp þó með skrekkinn þar sem doktornum þótti ekki ástæða til að taka nöglina af.

Kreppa? Já, kannski. Við erum alveg örugglega að fara að eiga minni peninga. Og meiri skuldir. Og kannski ekki einu sinni íbúðina okkar. En mér finnst nú samt mikilvægara að krakkarnir séu nokkurn veginn í heilu lagi. Alin upp við heilbrigt gildismat. Og svoleiðis uppeldi verður alveg örugglega auðveldara í framkvæmd núna eftir hrun heldur en í góðærinu ógurlega þegar við vorum afturúrkreistingsplebbar. Núna erum við allt í einu þvílíkt Inni. Skemmtilegt.

Nú er Smábátur farinn í sumarbústað með afa sínum, ömmu og frænda. Rannsóknarskip er að horfa á fótbolta í annarri tölvu. Þau litlu eru komin í bókaormaleik frammi á gangi og eru búin að yfirgefa Brúðubílinn sem mallar í sjónvarpinu.

Og allt er í himnalagi.

Það er farið að dimma og ég er komin í jólaskap.

Eftirá

Hraðbáturinn er alveg að fara að ganga. Hann hífir sig upp á öllu og öllum og stendur oft uppréttur án þess að halda sér neitt mikið í, á sleipum sokkum á parkettinu eða flísunum eða hverju sem fyrir verður. Freigátan var líka farin að standa uppvið á hans aldri en hún hallaði sér upp að og ríghélt sér fram undir eins árs aldur. 

Þessi munur hefur sennilega með húsnæðismál fjölskyldunnar að gera. Þegar Freigátan var á svipuðum aldri, fyrir 2 árum síðan, bjuggum við enn á pöllunum á Tryggvagötunni. Þar var gólfið harðara og allt í stigum þannig að hún fékk eiginlega ekkert að hreyfa sig um og var látin halda sig á mottunni í stofunni. Hraðbátur hefur hins vegar alltaf verið frjáls ferða sinna um alla íbúð og það munar líklega því um jafnvægið.

Annars eru einmitt að verða 2 ár síðan við keyptum þessa ágætu íbúð. Sem okkur líkar svona líka ljómandi vel við. Og ég vona að við missum ekki í hópgjaldþroti komandi mánaða.

En samt.

Það væri svo sem ekki ónýtt að vera bara enn í leiguhúsnæði og láta útborgunina fitna enn meira á verðtryggðum reikningi og horfa á húsnæðisverð lækka um 46%

Ætli gamla íbúðin mín á Vitastígnum fari ekki aftur að fara niður í 8 milljónirnar sem ég keypti hana á árið 2004?

Stuð að vera vitur eftirá.

Annars er ég svo mikið kreppuskáld að ég fæ marga innblástra og fullt af andagiftum á hverjum degi í þessum hrynjanda öllum saman. Verst að ég má ekki neitt vera að því að skrifa. Glettingur fer síðustu metrana í lokafrágang til prentunar um helgina og svo fer að koma ritgerð og próf! (Já, ég þarf að taka svona skriflegt, fjögurra tíma próf. Hef ekki þurft þess í örugglega 10 ár og veit ekki hvort ég kann að skrifa lengur.)

Og eitt enn... og fleira

Er hægt að taka upp evru í staðinn fyrir krónu?

Má það án þess að ganga í Evrópusambandið?

Ef einhverjir aðrir vildu taka upp íslenska krónu, væri það bannað?

Réðum við því? Eða Geir? Eða Davíð?

Er sniðugt að taka upp evrur?

Þarf að vera fljótandi gengi?

Getur það ekki farið með krónuna endanlega til helvítis?

Hvað gerist ef gengið á evrunni verður þá milljón?

Bandarísk vinkona mín segir að kreppan allsstaðar sé Bush og afnámi hans á einhverju regluverki í Wall Street að kenna og Obama eigi eftir að reddissu. Er það?

Erum við ekki bara í mikkklu dýpri skít en nokkur vill viðurkenna?

Mér finnst við öll vera á ís með eldi undir. Enda dreymdi mig það um daginn.

Ég bara spyr eins og fávís kona...

Er stýrivaxtahækkun skilyrði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða ekki?

Hver eru skilyrði fyrir láni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, nákvæmlega?

Nákvæmlega hverjir fengu skuldauppgjöf frá viðskiptabönkunum sem þeir vinna í?

Og hvað mikið?

Í hvað fóru peningarnir?

Vinna sömu aðilar í ríkisbönkunum nú?

Til hvers er verið að "bóka" á ríkisstjórnarfundum ef enginn má vita hvað fer fram á þeim?

Eiga kjósendur ekki skýlausan rétt á því að vita hvað ríkisstjórnin er að bauka?

Sérstaklega á tímum sem þessum?

Á virkilega að redda málunum eingöngu með því að taka lán?

Hafa menn ekkert lært?

Þurfa ekki aðrar aðgerðir að vera í gangi hérna innanlands?

Hvað eru atvinnuleysisbæturnar háar?

Er það virkilega satt að þær séu núna 80% af launum með hámarki, en engu lágmarki?

Og hvenær má fara að leita að sökudólgunum?

Þegar þeir verða búnir að fela þjófstolna landsframleiðslu síðustu ára ennþá betur?

Væri ekki nær að finna peningana þeirra og láta þá borga heldur en að skuldsetja þjóðina inn í eilífðina?

Þyrfti þá ekki að gera það NÚNA?!?!?