Lallallallallallalla...

Eru engir aðrir en ég með nýja titillagið úr Stundinni okkar á heilanum langt fram á mánudag?

Við Freigáta fórum í dag og fjárfestum í þessum fínu pollabuxum handa henni fórum svo með hana til skriðæfinga við Kristkirkju, sem er orðinn hápunktur daxins hjá okkur báðum. Svo fór hún í rennibraut og við róluðum. Þetta gerði alltsaman geðveika lukku.

Leikritið mitt fyrir austan er víst farið að heita eitthvað og ég fer líklega til þeirra til að vinna meððeim íðí um næstu helgi eða þarnæstu. Reyndar misstu þau aðalleikkonuna um daginn, en það er allt í lagi, frænka hennar tók bara við hlutverkinu. Hefur einhver séð einþáttungirnn einræktun er hreinræktun? Þetta er allt hvað undan öðru.
En ég veit ekki ennþá hvenær á að frumsýna... gleymi alltaf að spurja að því.

Annars er eitthvað þunglyndi, sennilega skammdegis-, eitthvað voða mikið að bögga mig. Sem lýsir sér þannig að suma daga finnst mér allt vera vesen. Líka það sem mér finnst venjulega skemmtilegt. Og það er algjör synd af því að þessa dagana er ég bóxtaflega ekki að gera neitt sem mér finnst leiðinlegt. (Eða allavega fátt ;-) Börnin eru sæt. Rannsóknarskipið alltaf sama æðið. Vinnan skemmtileg. Og... það þarf ekkert að skúra stofuna. Ég er meiraðsegja búin að skrifa Ríkisskattstjóra vegna leiðréttinga sem ég þarf að láta gera á skattaskýrslum síðustu tveggja ára. (Fyndið bréf sem byrjar á: Kæri herra Ríkisskattstjóri.)
Ég fór að hitta heimilislækninn minn í dag, og hann ætlar að reyna að koma mér að í "hugræna atferlismeðferð" sem ku vera mjög í tísku. Hann sagðist hafa verið sendur á námskeið til að kynna sér þetta og sagði að þetta virkaði alveg fyrir suma. Mig langar allavega að prufa. Ætti kannski að láta systur mína sálfræðinginn setja mig í svoleiðis í staðinn fyrir að ég tek alltaf upp fyrir hana Beverly Hills 90210? Sem bendir reyndar til þess að hún þurfi einhverskonar atferlismeðferð...

Við erum að byrja að mjaka pappírum á rétta staði til að þokast í áttina að því að geta sótt um greiðslumat. Ég hlakka bara til að fara í aðra íbúð. Þó hún verði minni.
Já, ég er nýjungagjörn.

Óska annars Nönnu og Jóni Geiri til hamingju með nýju íbúðina sína, sem ku vera raðhús í Mosfellsbænum. Já, við erum öll að ferkantast.

Pöbblissití

Stundum er maður einhvern veginn úti um allt. Þá verða bloggfærslur símskeytakenndar.

- Fyrsta Mánaðarleg Hugleix í Þjóðleikhúskjallaranum heppnaðist með afbrigðum vel. Stop. Er, kannski ekki beint í tilefni af því, heldur bara, að fara í Moggaviðtal ásamt fyrrverandi formanni, í næstu viku. Við ætlum að monta Hugleik.

- Á öðrum, en samt svolítið sama, vettvangi, skrauf ég þessa grein í dag. Enda er þetta náttlega hneisa. Það er voðalega auðvelt að þykjast ætla að skila tekjuafgangi í ríkissljóð með því að klippa hundraðþúsundkalla og hálfarmilljónir af fjárframlögum, hér og hvar, og ímynda sér að enginn taki eftir því. En hinn fjársvelti heimur áhugaleiklistarinnar finnur mjög gjörla fyrir hverjum þúsundkalli. Fussumsvei.

- Bærinn er skrítinn, hann er fullur af húsum. Þó er hann enn fyllri af grasflötum sem enginn er nokkurn tíma á. Nema kannski á nóttunni þegar unglingar borgarinnar ku koma þar saman til að míga, skíta, gubba og sprauta sig, eftir því sem þeir ferkantaðri af eldri kynslóðinni vilja halda fram. Við Freigáta erum í löngum gönguferðum að skoða húsin í Vesturbænum þessa dagana. Í dag ákváðum við að taka eina svona grasflöt, þar sem pissulykt og sígarettustubbar voru í lágmarki, og brúka til skriðæfinga utandyra. Það er ekki von að vel fari, fyrir fyrstu kynslóð á mölinni. Skömm frá því að segja að þetta var í fyrsta sinn sem barnunginn fékk að hreyfa sig um úti í "náttúrunni" eftir að hún lærði að skríða. Tilraun þessi mæltist vel fyrir. Freigátan fór um á fleygiskriði og smakkaði á ýmsu gróðurkyns og einu tyggjóbréfi. Paradísarheimt.
Fljótlega kom þá að því að halda þurfti heim á leið þar sem móðurskipið hafði hreint ekki haft huxun á því að klæða barnið til útiskriðæfinga í garranum. Paradísarmissir. Einsöngstónleikar voru haldnir alla leiðina heim. Og annað slagið síðan. Kannski er að koma tönn...

- Og svo er líklega best að fara að eigin ráðum. Eftir að hafa skrifað þessa fínu og meðvituðu þunglyndisgrein er ég loxins búin að panta tíma hjá lækninum mínum til að ræða meðferðarúrræði. Einkenni undanfarið hafa svosem ekki verið mikil, og örugglega ekki mjög sýnileg. Enda er það sjálfsagt mörgum eðlilegt að vera lengi á lappir á morgnana, leikstýra ekki í októberprógramminu og finnast heimurinn farast pínulítið í hvert sinn sem maður þarf að gera eitthvað. En Minn Rétti Karakter er einfaldlega ekki þannig. Og mig langar ekki að enda með sófafílíu og veraldarfælni í þetta skiptið. Svo það er um að gera að taka í hornið á geitinni og snúa hana niður strax. Enda langar mig að sleppa við að þurfa lyf, nú hef ég huxað mér að kanna "möguleika á öðrum meðferðarúrræðum" eins og það hét í Kastljósinu í gær. Á Degi Geðheilsunnar finnst mér það bara passa.

- Stórleikarinn Smábátur brunaði norður yfir heiðar með föðurfólkinu sínu, sem upplifði sitt fyrsta Mánaðarlega hjá Hugleik í gærkveldi og var enn uppnumið af hamingju áðan. Bátinn endurheimtum við á sunnudaginn.

- Ég ætlaði alveg örugglega að tjá mig eitthvað fleira, en litla Freigátan er alltaf að vakna og gráta þannig að samning þessa pistils er búin að taka hálft kvöldið. Og ég man ekki neitt lengur. Já, ég held það sé örugglega að koma tönn.

Kakkalakkafaraldurshætta

Haugur manns hefur eytt síðustu sólarhringum í snjókasti um trúmál í bloggheimum. Þó svo að ég líti kommentatölur ýmissa öfundaraugum þá nenni ég ekki í þær. Er enda að vera óttalegur búddisti með aldrinum.

Í fyrrinótt dreymdi mig fullt af kakkalökkum. Það finnst mér nokkuð merkilegt, vegna þess að ég hef aldrei séð svoleiðis með berum augum. Ætli þetta sé faraldurshættan? Óttalegur subbuskapur sem hefur alltaf fylgt þessum könum, annars. Fyrst komu þeir með hermannarottur, sem voru með sogblöðkur á löppunum og gátu hlaupið upp um loft og veggi, og svo skilja þeir bara eftir sig kakkalakka þegar þeir fara. Sussumþvuss.

Er annars öll að klára að jafna mig eftir síðustu helgi. Held ég. Sem passar akkúrat vegna þess að í kvöld ætla ég á Þetta mánaðarlega í Þjollanum, við milljónta mann, að mér heyrist, og ætla vissulega að bjóða öðru geðstropunarkasti heim með allavega einum bjóri. Í vinnslu er enn pistillinn um þunn-glindið, sem fjallar um hví áfengi er eitur þunglyndissjúklinga... Ja, ég gæti reynt að kalla þetta rannsóknarvinnu?

Í alvöru talað er þetta farið að minna sjálfa mig á röksemdirnar sem ég brúkaði fyrir reykingum, hér í eina tíð. Svo hætti ég bara að reykja þegar ég varð ólétt... og það er bara miklu betra að gera það ekki. Svo þarf ég sennilega að komast endanlega að því hvað er miklu betra fyrir mig að drekka ekki, og hætta því. Svo endar sennilega með því að ég verð orðin fanatískari en amma mín fyrir westan. Og það er nú slatti.

Enn sem komið er stunda ég þó stöku bjór og einstöku fyllerí. En ég er að sjá betur og betur hvað ég geri geðheilsu minni með því, til lengri og skemmri. Og það sem ég geri geðheilsu minni geri ég líka fjölskyldunni minni.

Ætla ég ennþá að drekka áfengi í kvöld? Hmmmm...

Strop

Þetta mánaðarlega hjá Hugleik í Þjóðleikhúskjallaranum í kvöld. Líka fimmtudaxkvöld. Ekki missa af.

Annars þarf ég að gera játningu. Ég er nefnilega perri. Öfugt við flesta þunglyndissjúklinga finnst mér fátt skemmtilegra en atvinnuleit. Nema ef vera skyldi húsnæðisleit. Ég er ein af þeim sem fíla fasteignasjónvarpið í tætlur. Svo ekki sé nú minnst á fasteignablaðið. Og nú er svo komið að eigindur Imbu-Skjálfar hafa lýst yfir áhuga á að fá húsnæðið til eigin afnota. Og ég er himinlifandi.

Nú hef ég Alvöru-Ástæðu fyrir að hanga á fasteignavefnum. Er búin að stofna eignamöppu og í henni eru 17 íbúðir sem margar koma sterklega til greina. En næsta mál er hins vegar að safna saman pappírum í greiðslumat. Er minni perri fyrir því. Samt soldill. Það er nefnilega hægt að setja þær í möppu.

Er annars enn að jafna mig eftir helgina. Er að brugga annan þunglyndispistil sem fjallar um þunglyndi og áfengisneyslu. Hann á að heita Þunn-Glindi. Wittí? Ha?

Allt er á suðupunkti. Smábátur og Rannsóknarskip eru á leiðinni í frumraunirnar sínar í Þjóðleikhúskjallaranum. Ég ætla ekki fyrr en á fimmtudaginn. Þá fær Hugga Móða nú aldeilis að sýna hvað í sér býr.

Allavega, ég ætla að halda áfram að skoða myndirnar af öllum íbúðunum sem mig langar í, og andvarpa frygðarlega.

Gísli, Eiríkur og...

Helgi var eytt á haustfundi Bandalaxins á Selfossi. M.a. þetta gerðist:

- Lokaðist inni í lyftu við 6. mann. Þetta var reyndar svona nýmóðinsleg og gegnsæ lyfta, þannig að við gátum bara veifað þeim sem voru fyrir utan. Við sáum líka þegar maðurinn kom og ætlaði að opna fyrir okkur, gat það ekki í fyrstu tilraun og sagði þá: Bíðiði aðeins.
Það fannst okkur nú fyndið.

- Fékk powerpoint-heilkenni. Hér eftir kem ég aldrei til með að tjá mig neitt án kraftbendils. Það kom meira að segja upp hugmynd um að setja undirtexta í næsta leikstjórnarverkefni upp á glærur og hafa hann í bakgrunninum.

- Við Kraftbendill hönnuðum saman leiðbeiningar til hjálpar litlum og lösnum leikfélögum. Ég er voða stolt af því.

Auðvitað gerðist síðan fullt og hellingur af öðru. Heilinn minn er enn í suðupunkti yfir öllu sem mig langar að gera í vinnunni, auk þess sem aðalstjórn Hugleiks var öll á staðnum á tímabili og hún ákvað eitthvað... þarf að rifja upp hvað það var.

Leikfélag Selfoss er höfðingi heim að sækja. Það er greinilega gaman í þeirra bekk. Mikið af dásamlegu fólki , fleiri kynslóðir af paunkurum og allskyns. Þeim til heiðurs er ég með þjóðsöng Leikfélags Selfoss á heilanum í dag:

Geng ég bæjargöngin inn
og rek ég mig á vegginn.
Ég er eins og jólatré
því ég er í hreppsnefndinni.

(Ykkur finnst þessi texti kannski ekki meika neinn sens? Engar áhyggjur, hann gerir það ekki.)

Og svo er þunglyndispistillinn minn búinn að fá þessar líka fínu viðtökur. Takk fyrir þær. Ég fór nú bara næstum að grenja. Og ég vil benda mönnum ennfremur á bloggið hennar Heiðu, en hún er einmitt að hefja þunglyndismeðferð og ætlar að vera dugleg að skrifa um þann bardaga.

Ammlismyndir

Í tilefni 8 mánaða afmælis Freigátunnar reyndi ég að fara í dúkkó. Tróð henni í einn frænkukjól frá Láru og Laugu og reyndi síðan að fá hana til að sitja kjura.


Ef maður á að sitja kjur, þá brosir maður sko ekki baun.


Það kemur hins vegar þegar maður fær að hnoðast.


Og svo kann maður líka að standa.

Svarti hundurinn

Ég er alltaf að heyra að menn séu að að burðast með þunglyndi árum saman án þess að fatta það og/eða gera neitt í því.

Fékk allt í einu óyfirstíganlega þörf og löngun að skrifa pistil til að vekja athygli á og vara menn við þessum sjúkdómi. Margir ganga með hann lengi án þess að gera neitt í honum ýmist af vanþekkingu eða af því að menn vanmeti hversu alvarlegur hann er. Þess vegna langar mig að byrja á að taka það fram, fyrir þá sem ekki vissu að:

Þunglyndi er lífshættulegur sjúkdómur!

Og það í tvennum skilningi. Þunglyndissjúklingar ákveða GJARNAN að binda endi á líf sitt. Ég þekki allavega fáránlega marga sem hafa farið þá leið. Það gerir ekki boð á undan sér. Hvorki hjá sjúklingunum sjálfum eða öðrum. Eftir sitja svo aðstandendur með sektarkennd og sálarflækjr.
Auk þess er þessi sjúkdómur til mikilla leiðinda í lífinu. Hver einasta mínúta sem eytt er í að ganga með ómeðhöndlað þunglyndi er sóun á lífi. Lífið nefnilega oft of skemmtilegt og frábært til að eyða einni mínútu af því í ómeðhöndlað þunglyndi. Auðvitað verða allir fyrir áföllum og erfiðleikum í lífinu. En er ekki alveg nóg að líða þannig þegar slíkt dynur yfir? Það er óþarfi að vera með hamfaratilfinningar út af einhverju pikklessi í heilanum á sér þegar allt er í raun og veru í lagi?

Ég greindist sjálf með þunglyndi fyrir algjöra tilviljun. Vegna þess að ég bjó með manni sem kannaðist við einkennin og kom mér einhvernveginn til læknis þegar ég var helst ekki búin að vilja fara úr sófanum mínum og búin að vera í stanslitlu dramakasti í örugglega ár. Eftir á að hyggja var ég sennilega búin að vera þunglynd frá unglingsaldri. Um tíu ár áður en vandamálið greindist hefðu verið mér talsvert auðveldari hefði ég vitað eitthvað. Eins veit ég ekki hvar sjálfseyðingin hefði eiginlega endað hefði ég ekki greinst þarna.
En þetta er vandamálið, maður veit ekki neitt. Ég hélt bara að ég væri löt og aumingi.

Ég vissi ekkert um þunglyndi. Það litla sem ég hélt að ég vissi voru ranghugmyndir og fordómar. Og í því held ég að þjóðfélagsmeinið liggi. Fræðsla um þunglyndi þarf að sjálfsögðu að vera allsstaðar, ekki síst í landi sem liggur norður undir heimskautsbaugi og er með sjálfsmorðstoll á við okkar. Ég er ekki í neinum vafa um að þessi sjúkdómur tekur fleiri mannslíf á ári hverju heldur en umferðin. Og spilar sjálfsagt inn í mörg dauðsföll sem opinberlega eiga að heita að séu vegna fíkniefnaneyslu. Það þarf forvarnir gegn þunglyndi.

Hluti af þeim þarf að vera að útrýma fordómum. Það er í eðli þunglyndis að sjúklingar reyni að fela það, til þess að þurfa ekki að takast á við það. Það gengur ekki að við bætist að maður þurfi að fela það fyrir samfélaginu vegna fordóma. Það þarf að kenna þunglyndisfræði í skólum. Sem og skattaskýrslugerð.

Nokkur atriði:
- Þunglyndi er ekki það sama og fýla. Maður getur alveg verið kátur framan í fólk þó maður sé drulluþunglyndur. Þunglyndi snýst um hvernig manni raunverulega líður, en ekki hvernig aðrir halda að manni líði. Þess vegna er enginn í betri aðstöðu til að fylgjast með gangi sjúkdómsins en sjúklingurinn sjálfur.
- Þunglyndi er ekki það sama og aumingjaskapur. Þunglyndi orsakast af því að serótónínframleiðslan í heilanum á manni fer í eitthvað fokk. Þetta á sér stundum ákveðnar orsakir, stundum ekki. Ef þetta hefur einu sinni gerst er aukin hætta á að það gerist aftur. Og það er ekki eins og menn fái þunglyndi að gamni sínu, eða vegna þess að þeir "nenni ekki". Þetta er hins vegar tilfinning sem sjúklingurinn sjálfur glímir gjarnan við.
- Þunglyndi er geðsjúkdómur. Og geðsjúkdómar eru alveg jafn "miklir" sjúkdómar og aðrir sjúkdómar. Mér finnst maklegt og réttvíst að líkja þunglyndi við fótbrot þegar ég finn fyrir fordæmara í sjálfri mér eða öðrum.
- Þunglyndi lagast ekki af sjálfu sér. Það er hægt að fara í göngutúr eða fá sér súkkulaði og kikkstarta framleiðslunni í einhverjar mínútur eða klukkutíma, en vandamálið er samt enn til staðar. Eins og ef maður er fótbrotinn. Brotið grær kannski saman þó maður láti ekki setja sig í gifs. En það er lengur að því, getur gróið vitlaust... og hversu gáfulegt er það að fara ekki til læknis ef maður veit að maður er fótbrotinn?
- Þunglyndi kemur næstum alltaf aftur. Það getur legið í dvala, jafnvel árum saman. Að því leyti er það eins og krabbamein. Stundum er hægt að sjálfshjálpa sig út úr vægu þunglyndi, en þá verður maður að greina það snemma og vita hvað maður er að gera. Að detta íða er til dæmis alls ekki lausnin.

Þetta rant mitt er að sjálfsögðu ekki unnið upp úr neinum formlegum heimildum, heldur aðeins upplifun minni á sjúkdómnum. En ég vona að ef eitthvað af þessu ranti mínu hringir einhverjum bjöllum hjá einhverjum lesanda þá rífi hann sig upp á rassinum og fari til læknis. Ég meina, maður fer til læknis ef maður er með hor í lungunum lengur en manni finnst þægilegt. Er ekki enn mikilvægara að fara til læknis út af "hori" í heilanum?
Það eru til nokkrar meðferðarleiðir. Þær sem ég hef mest heyrt um eru annars vegar lyf og hins vegar samtalsmeðferðir. Ef manni finnast lyfin ekki virka eins og manni finnst þau eiga að gera er aðeins eitt ráð við því. Tala aftur við lækni. (Tek þetta fram vegna þess að ef maður er mjög þunglyndur finnst manni þetta hreinast ógjörningur.) Ég hef ekki prófað samtalsmeðferð sjálf, en hef trú á svoleiðis og ætla að reyna að koma mér í svoleiðis í einhverju kastinu. Vegna þess að, og hér kemur uppáhaldssetningin mín: "Hvernig á ég að vita hvað ég er að hugsa fyrr en ég heyri hvað ég segi?"

En hér er svona "almennilegt" efni:
- Vefhluti um þunglyndi
- Sjálfspróf til að athuga hvort maður sé haldinn þunglyndi (Mjög gott að taka annað slagið ef maður á vanda til þunglyndis, eins bara ef maður er eitthvað súr. Það er allavega aldrei hættulegt.)
- Þunglyndispróf Goldbergs
- Grein á doktor.is
- Landlæknisembættið – Þjóð gegn þunglyndi
- Fræðsluefni Landspítalans um þunglyndi

Og svo nenni ég ekki að linka meir. Örugglega út af þunglyndi.