Tímarnir breytast

Þér sofendur, vaknið! Sjá, voðinn er beinn
hina vaxandi flóðbylgju stenst eigi neinn;
og kannist hver við að hans kostur er einn
og knappur sá frestur sem veitist:
Að læra að synda – eða sökkva eins og steinn
– því nú byltist allt og breytist.

Þér skáld og þér sjáendur, sjáið nú glöggt,
því seint er að spá þegar ljósið er slökkt;
og tólfunum kastar í taflinu snöggt,
þar sem teningur veltist og þeytist;
hið klökka mun harðna – hið harða er stökkt
– því nú byltist allt og breytist.

Þér þingmenn og landsdrottnar, lítið á rök
en læsið ei dyrum, þér standið í vök.
Þar sem orrusta geisar; og sannur að sök
verður sá er gegn réttlæti beitist;
það sprengir hans múra, það molar hans þök
– því nú byltist allt og breytist.

Þér mæður og feður, nei, fellið ei dóm
á forsendum vanans né páfans í Róm,
þó að börn yðar vaxi upp úr brekum og skóm
um það bil sem þér eldist og þreytist.
Látið þau hlýða kalli, þó þér heyrið ei hljóm
– því nú byltist allt og breytist.

Sjá, línan er dregin og fordæming felld;
það er frostinu vígt sem nú bakast við eld;
öll þau djásn verða gefins sem dýrst eru seld,
allt það dýrast, er ókeypis veitist;
þeim sem hreyknastir tróna lærist hógværð í kveld
– því nú byltist allt og breytist.

Bob Dylan/Þorsteinn Valdimarsson

Kjördagur!

Gleðilegar sveitastjórnarkosningar. Alltaf gaman á kjördag. Ég sé fyrir mér rjómatertur í kjallaranum heima á Selás.

Sveitastjórnarkosningar þýða líka að á morgun á ég leikafmæli. Meiraðsegja frekar merkilegt. Á morgun eru nákvæmlega 5 kjörtímabil síðan ég mætti á mína fyrstu leikæfingu. Það gera 20 ár!

Þetta var æfing þar sem ég var að koma sem íhlaupagítarleikari inn í sýningu á Sölku Völku fyrir einhverja leiklistarhátíð einhvers Bandalags... eitthvað. Var ferlega spes samkoma. En í kjölfarið fylgdi leikhúsbaktería af svo svæsinni gerð að öll vötn hafa síðan runnið til Dýrafjarðar. Tökum bara sumarið. Eftir vetur af massívum leikhúsrannsóknum, einu skrifuðu stuttverki og tveimur litlum leikstjórnum, er ég að fara á Leiklistarskóla Bandalags... þarna eitthvað, í júní. 10 dagar. Ætla reyndar að læra að syngja. (En námskeiðið heitir röddin í leikhúsinu, þannig að...) Síðast í júlí er ég að fara á massíva leikhúsrannsóknaráðstefnu í München... 8 málstofur í einu, 4 sinnum á dag í 4 daga. Jamm. Og í ágúst er leiklistarhátíð Bandalags... þarna eitthvað, hvar ég hyxt stjórna upplýsingamiðstöð af skörungsskap. Í 3 skipti sem ég geri sollis.

Svo eins og sjá má markar dagurinn á morgun 20 ára afmæli gríðarlegra vatnaskila í mínu lífi. Ég veit ekki baun hvað ég væri annars að gera við líf mitt. Pólitík, kannski? Gubb?

Annars ætlaði ég að skrifa eitthvað um pólitík en ég kann ekki við það.

Í dag er kosningarétturinn og skoðanarétturinn alheilagur. Hvað sem menn kjósa og hvort. Allir verða að vera sammála um að vera ósammála og vonandi kemur hinn allrabesti grautur útúr öllu saman.

Ósökkvanleg skip

Það eru að verða 100 ár síðan Titanic sökk. Það sem mér finnst alltaf merkilegast er að menn töluðu um, algjörlega kinnroðalaust, að þetta væri ósökkvanlegt skip. „Unsinkable Ship.“ Hvorki meira né minna. Hljómar frekar fáránlega í dag.
Einhversstaðar í ætti við óbilanlegar vélar og lifni-við-pilluna.

Mér datt þetta bara svona í hug þegar ég var að lesa í DV um fyrrverandi starfsmenn Kaupþings sem ætluðu að hagnast á „áhættulausum fjárfestingum.“

Ég fæ alltaf smá ósökkvanlega lifni-við tilfinningu þegar ég heyri þetta orðalag. Alveg síðan fyrirtækið sem, skv. hæpinu, gat ekki gengisfallið á hlutabréfamörkuðum, Íslensk erfðagreining, fór úr genginu 50 niður í 7, eitthvað sirkabát, á skömmum tíma síðsumars 2001.

Hefðu menn ekki strax þá átt að sjá ljósið með "áhættulausar fjárfestingar"?

Grikkland núna – Serbía fyrir 3 árum?

Er með hálfgerðu óráði og ætla þessvegna bara að leggjast í táknsæislegan samanburð á milli Eurovisionlaga. Sennilega er það áðurnefnt óráð, sem orsakast að alveg hryllilegri flensu, sem ég sá einhver ógurleg líkindi með framlagi Grikkja til Eurovision í ár og serbneska laginu sem vann... var það ekki 2007? Nenni ekki að fletta því upp. Allavega, lesbían í jakkafötunum og allt það.

Og hvar eru líkindin? Annars vegar eru eintómar konur á sviðinu sem hreyfa sig lítið og flytja ballöðu. Hins vegar eru eintómir kallar á sviðinu sem dansa eins og Grikkinn Zorba og nota allt sem hefur verið að virka síðustu árin. (Til dæmis bæði fiðlu og trommur, sem var nú hálfgert óverkill.)

En. Bæði lög sungin á "frummálinu." Annars vegar konur í jakkafötum, hins vegar kallar í pilsum. Og allt með ferlega öfugum formerkjum, hvort við annað.

Miðað við þetta verða Grikkir í efsta eða neðsta sæti á laugardaginn. (Ef það gengur ekki eftir get ég afsakað mig með óráðinu.

Annars rifjaðist upp fyrir mér undir OPA-brjálæðinu að ég stofnaði Eurovision-bandalagið Þjóðir-á-hausnum með grískum fangelsislækni (sem ég var svo lánsöm að kynnast á leiklistarhátið 2002) um daginn á Fecebook. Eftirá að hyggja einkar ógáfulegt... Ísland og Grikkland líklega verandi þau lönd í Evrópu sem síst hafa efni á að halda eitthvað geðbilað útsendingapartí...

En, ðenn agenn, þetta lið kæmi væntanlega með haug af útlenskum peningum inn í "hagkerfið".

Þetta gengur ekki. Þarf að fara að verða meðvitundarlaus. Þarf nefnilega að rífa mig uppúr óráðinu í fyrramálið og messa í fjórar kennslustundir samfleitt um gríska lesbíu frá 7.-6. öld f.Kr. uppí Háskóla.

Þaldég verði vit í því...

Gosið búið?

Og bráðum klárast kosningar, hvernig sem þær fara.

Og kannski klárast einhverntíma að gera upp hrunið? Þegar búið verður að lögsækja og dæma hrunverja, hvernig sem það nú fer?

Og kannski hætta spilltir pólitíkusar einhverntíma að hanga eins og hundar á roði og segja af sér?

Ætli verði einhverntíma hægt að upplifa svona dásamlega gúrkutíð aftur, þegar ekkert er í fjölmiðlum nema fréttir af nýfæddum lömbum og einhverju sem gerist í útlöndum?

Ég er komin á þá skoðun að best sé að búa í löndum sem komast sjaldan eða aldrei í heimspressuna.

Kanada!

Bylting Venjulega Fólksins

Var að lesa lýsingu á þætti sem Auddi og Sveppi eru að gera þar sem þeir ætla að safna milljón til styrkjar Mæðrastyrksnefndar. 250 kall frá fjórum fyrirtækjum sem hvert um sig fær að velja eitt útúrkorti atriði til að hafa í þættinum.

Mottumars var snilld. UNICEF-ævintýrið í vetur líka. Listahátíð barna. Þjóðfundir, borgarafundir, umræðufundir, samtök um allan fjandann í þjóðfélaginu spretta upp eins og gorkúlur. Fólk pælir í hlutunum, kemur með allskonar hugmyndir um þjóðmálin, stjórnmálin, skipulag á öllu milli himins og jarðar. Ég nenni ekki einu sinni að telja allt sniðugt upp sem maður hefur heyrt af. Yfirhöfuð hefur fólk sýnt það eftir hrun að það er ekki allt í volli og það er alveg ferlega margt hægt.

En í fréttum er yfirleitt eitthvað alltannað helst. Efnahagsmál. Stjórnmál. Einhver loðin mál sem ku skipta ferlega miklu máli og enginn hefur vit á nema sérfræðingar... já, og stjórnmálamenn. Merkilegt hvað menn ku hafa vit á mörgu eftir að hafa verið í Morfís síðan þeir mundu eftir sér. Fólk úti í þjóðfélaginu öskrar sig hást. Bíddu, eigum við að borga klúðrið ykkar? Afhverju eruð þið ennþá með grilljón í mánaðarlaun? Af hverju eru sömu fávitarnir enn að stjórna bönkunum? Af hverju eiga sömu glæpamennirnir ennþá fyrirtækin sín?
Afhverju ERUÐ ÞIÐ ENNÞÁ ÞARNA?!?!

Venjulega fólkið er að gera allskonar. Það er bara alls ekki helst í fréttum. Í fréttum er glæpamafían og valdaklíkan. Sami grautur í sömu skál og heldur kjötkötlunum vandlega fyrir sig. Vill alls ekki skipta jafnt. Kunningjar og vinir í stöður hjá ríkinu, í atvinnuleysinu. Þaðldégnú. Óbreytt ástand hversu rækilega sem menn eru búnir að skíta á sig.

Eini maðurinn sem virðist vera að gera eitthvað af viti í málum hrunara lætur ekki mikið yfir sér. Er aldrei montinn í fjölmiðlum. Bara ferlega venjulegur. Sennileg er Sérstakur saksóknari venjulegast maður á Íslandi.

Venjulega fólkið hefur þegar reynt að stíga á stokk í pólitík. Tala mál stjórnmálaflokkanna, sigra þá í eigin leik. En ekki átt erindi sem erfiði. Enda er leikurinn riggaður, asnalegur og frátekinn fyrir þá sem kunna að Morfísa sig út úr hlutunum, segja ekkert og gera fátt. Afsaka spillinguna fyrir sjálfum sér með fjarstæðukenndum rökum. Löngu búnir að missa alla tilfinningu fyrir því hvað er eðlilegt of hvað óeðlilegt í viðskiptum, vinavild, styrkjum frá fyrirtækjum... lífinu.

Og nú erum við á leiksýningu. Jón Gnarr er í hlutverki sakleysingjans úr "Ég var einu sinni nörd." Ofursakleysingi sem ætlar að leika leik stjórnmálamannanna en fattar ekki að hann á ekki að segja frá því að hann langi bara í þægilega innivinnu. Fíflið sem segir sannleikann, í Shakespeare. Þegar hann verður kominn í borgarstjórn (hvort sem félagar hans verða einn eða átta) finnst mér líklegt að hann segi sannleikann um hvernig er að vera í borgarstjórn. Hælir sér af því hvað hann þarf að vinna lítið og svona. Vitnar í The Wire þangað til allir á Íslandi verða búnir að freistast til að horfa á þá þætti og fatta að við búum í Baltimore. Stundum þarf að draga upp ýkta mynd til að fólk sjái raunveruleikann. Og þori að stíga skrefið til fulls.

Margir eru hræddir. Vita ekki hvað við fáum í staðinn spillingarliðið. Það er ekkert skrítið. Málheimur stjórnmálamannanna hefur um langt skeið verið algjörlega óskyldur neinu sem venjulegt fólk skilur. Og margir halda að til þess að stjórna landinu þurfi menn að hafa tök á þessu umræðuformi. Hafa verið í Morfís og JC. Ég held að það sé ekki rétt.

Menn benda líka á þá staðreynd að það eru ekki ALLIR stjórnmálamenn spilltir. Margir eru afar sárir fyrir hönd sinna flokka. Sinna frambjóðenda, sem eru kannski ekkert vont fólk. Vandamálið er að aðferðirnar sem notaðar hafa verið til að greina góða stjórnmálamenn frá slæmum virka alls ekki. Virka reyndar alveg þveröfugt. Gott fólk sem hefur áhuga á að vinna samfélagi sínu gagn þarf að tileinka sér nýjar leikreglur. Þegar næsta kjörtímabili lýkur er ekki víst að borgarstjórnarstólarnir verði lengur hlý sæti í þægilegri innivinnu með lífstíðarstarfi í kerfinu. Þeir sem vilja í þessi störf þurfa þá að hafa áhuga á þeim, í alvöru. Stefnumál sem þeir ætla sér að standa við. Tala mannamál.

Staðreyndin er sú að fólkið í borgarstjórn Reykjavíkur og á Alþingi á að vera venjulega fólkið. Fólkið sem þar situr á líka að kunna að gera eitthvað annað. Ekki vera samkvæmt óskráðum lögum æviráðið á ríkisspenanaum og á himinháum eftirlaunum eftir það. Embættismenn borgarinnar og ráðherrar eiga að vera fagmenn. Ópólitískt ráðnir vegna hæfni, hæfis og hlutleysis.

Þetta er ekkert flókið.

„Stjórnmálastéttin“ er á förum.

Besti flokkurinn – Miklu meira en grín

Þeir sem hamast gegn framboði Besta flokksins þessa dagana beita því gjarnan fyrir sig að tala um grínframboð eða jafnvel "bara eitthvað grín." Ég held að þarna sé þó um talsvert merkilegra fyrirbæri að ræða.

Það sem talsmenn Besta flokksins hafa verið að gera, með góðum árangri, er að afhjúpa orðræðu stjórnmálanna. Þeir taka stjórnmálin og gera úr þeim háðsádeilu, án þess í raun að breyta mjög miklu. Taka taktíkina, ræðuna, kosningaskrumið og ganga ekki nema örlítið lengra. Sýna fram á að hvaða fáviti sem er getur tileinkað sér þennan málheim, og varpa ljósi á hversu innantómur hann er.

Borgarahreyfingin og önnur sérframboð hafa líka verið nefnd í þessu samhengi og menn spyrja gjarnan hvers vegna fólk kjósi þá ekki frekar "sérframboð með viti" heldur en að "fleygja atkvæði sínu" í "eitthvað grín." Svarið við því er einfalt. Gengi Borgarahreyfingarinnar í síðustu kosningum var ágætt, en skipti engum sköpum. Ástæðan fyrir því er sú að það er ekki enn búið að ryðja pólitíkinni úr vegi, eins og hún hefur verið stunduð. Menn komast enn upp með klisjurnar, innantómu loforðin og að berja sér á brjóst fyrir það sem þeir telja sig hafa gert gott og jákvætt á síðasta kjörtímabili, þó þar hafi allt verið í skítnum. Svo sem eins og nú er að gerast í Reykjavík. Eigum við eitthvað að ræða sölu HS, Geysi-Green-Magma skandalana, fjóra borgarstjóra á launum í einu, styrkjakónginn í námi í útlöndum og svo framvegis?

Svo ætlar fólk að fara að væla um börnin? Bíddu, hvað gerðist við hrunið? Jú, það var byrjað á að skera rækilega niður í skólum og leikskólum, sem fyrir voru undirmannaðir og undirlaunaðir. Já, ég trúi því alveg fimm sinnum að þetta pakk ætli að fara að "hugsa um börnin" meira en Jón Gnarr og félagar.

Besti flokkurinn er fólk sem er óreynt í stjórnmálum. Að vissu leyti. Virðist þó sjá í gegnum skrumið og á aldrei eftir að geta notfært sér hina pólitísku orðræðu í neinni alvöru. Fyrirsjáanleg útkoma? Þegar þau verða komin í borgarstjórn verða þau að segja satt. Og á mannamáli. Um leið og þau nota tungumál pólitíkurinnar eru þau farin að grínast.

Ástæða þess að "alvöru" sérframboðum gengur ekki neitt er sú að pólitíkin, fjórflokkurinn, hin pólitíska orðræða sem nokkrir valdagráðugir einstaklingar hafa smíðað sér á undanförnum fimmtíu árum, lifir góðu lífi. Til þess að eitthvað nýtt geti rutt sér til rúmst þarf að moka flórinn. Kasta sprengju inn í hina pólitísku umræðu. Smassa hana í mask.

Og Besti flokkurinn er sprengjan. Þegar búið verður að moka flórinn skapast rými fyrir framboð "með viti" til að vaxa og dafna og láta til sín taka. Þá verður hægt að fara að meta stjórnmálamenn af öðru en litnum á skruminu. Það er nefnilega ekkert sérstaklega mikill munur á kúk og skít, hvaða hugmyndafræði sem menn þykjast hafa að leiðarljósi, þegar allir þurfa að hamast áfram á sérgæskunni og hrokanum.

Ég held að þetta "grín" verði afdrifaríkara en nokkurn grunar og ég sé ekki hvernig það á að verða til annars en góðs.

---

Viðbót – The Wire

Besti flokkurinn mun ekki ganga til meirihlutasamstarfs við neinn nema þá sem séð hafa þættina The Wire. Það er ekki tilviljun að talað er um þessa sjónvarpsþætti, en ekki t.d. Friends eða Sex and the City. The Wire fjallar um vanmáttugt rannsóknarteymi í Baltimore sem rannsakar umfangsmikla glæpastarfsemi sem í raun stjórnar samfélaginu. Þaðan er til dæmis frasinn, nokkurn veginn orðréttur: „Follow the drugs and you get drugdealers. Follow the money and you have no idea where you end up.“ Eiturlyfjahringirnir, pólitíkusarnir, fjölmiðlarnir, krakkarnir... allir í samfélaginu koma við sögu.

Allir Íslendingar í dag þyrftu að sjá The Wire. Sérstaklega stjórnmálamenn.